Strona główna

powrót
 

Wydawca Internetowej wersji magazynu U NAS

 

Kto odpowiada za zagrzybienie mieszkania?

   


    Mieszkanie jest miejscem, gdzie człowiek spędza większość życia. Dlatego od jakości powietrza zależy w znacznej mierze stan naszego zdrowia. A właściwie od czynników zanieczyszczających powietrze, w tym drobnoustrojów, które osadzone na pyłach lub zawieszone w powietrzu stanowią istotny jego składnik. Szacuje się, że około 30% problemów zdrowotnych związanych z jakością powietrza wewnętrznego wiąże się z obecnością grzybów pleśniowych. Skutki zdrowotne narażenia na grzyby pleśniowe mogą mieć różnorodny charakter. Grzyby mogą przyczyniać się do wielu schorzeń takich jak dermatozy, choroby alergiczne i dróg oddechowych, grzybice narządowe, choroby nowotworowe. W powietrzu wewnętrznym może występować wiele rodzajów pleśni toksynotwórczych. Mykotoksyny, metabolity wtórne wydalane przez grzybnię mogą być obecne we fragmentach grzybni i w podłożu, na którym się rozwijają.
Osiem mln osób w 2,7 mln mieszkań (na 11 mln wszystkich mieszkań) jest zagrożonych mykotoksynami i alergenami wydzielanymi przez grzyby pleśniowe zasiedlające materiały budowlane i wykończeniowe. Sześć mln osób w 2 mln mieszkań jest narażonych na działanie grzybów powodujących gnicie drewna budowlanego (B. Zyska "Zagrożenia biologiczne w budynku" Arkady, 1999 r.). Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich otoczenie określa rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. i z dnia 4 kwietnia 1996 r.


Parametry powietrza wewnętrznego budynków dają się jednoznacznie powiązać z biologią grzybów pleśniowych i grzybów atakujących drewno. O rozwoju grzybów w pomieszczeniach zamkniętych decyduje przede wszystkim zawilgocenie (wartość graniczna wilgotności względnej powietrza, powyżej której jest możliwe pojawienie się i wzrost grzybów pleśniowych). W dobrze zaprojektowanym i wykonanym budynku wilgoć przemieszcza się od źródła powstania, przez miejsca gromadzenia się aż do miejsc jej odprowadzenia. Prawidłowy ruch wilgoci w budynku nie powinien doprowadzić do zagrzybienia, nawet materiałów podatnych na rozkład mikrobiologiczny. W przypadku zachwiania równowagi pomiędzy układami wytwarzającymi i odprowadzającymi wilgoć dochodzi do jej gromadzenia się. Proces ten powoduje wzrost grzybów na takich materiałach jak powłoki malarskie, tapety, wykładziny i płyty kartonowo-gipsowe, co z jednej strony powoduje ich niszczenie, a z drugiej wywołuje problemy zdrowotne u mieszkańców. O dużym stopniu zagrożenia świadczy fakt, iż w Polsce w 15% pomieszczeń mieszkalnych występują objawy zawilgocenia. Przyczyną zawilgocenia obiektu może być wadliwe zaprojektowanie budynku i złe wykonawstwo (brak, uszkodzenie lub wadliwe wykonanie izolacji wodochronnych i izolacji cieplnych - przemarzanie ścian), niewłaściwe przeprowadzenie robót remontowo-budowlanych (nieszczelności pokryć dachowych, rur spustowych, rynien, obróbek blacharskich, przewodów i urządzeń wodno-kanalizacyjnych), brak, niedrożność lub wadliwość wentylacji, niewłaściwa eksploatacja mieszkania (nadmierne zaparowywanie mieszkań). Woda gromadzi się w różnych miejscach konstrukcji budynku na skutek zachwiania równowagi z układem, który powinien ją odprowadzić. Miejsca gromadzenia się wody mogą schnąć powoli przez wiele lat, stwarzając dobre warunki wilgotnościowe dla rozwoju grzybów. Kondensacja, czyli skraplanie się pary wodnej na ścianach i sufitach pomieszczeń jest szczególnym przypadkiem tworzenia się szkodliwej wilgoci. Skraplanie się pary wodnej do wzrostu grzybów pleśniowych. Decydującym czynnikiem wywołującym to zjawisko jest temperatura powierzchni, wynikająca z niewłaściwej izolacyjności termicznej ścian zewnętrznych, bądź wysoka wilgotność bezwzględna powietrza, która może być spowodowana niewłaściwą wentylacją mieszkania (niewłaściwa eksploatacja, niedrożność kanałów wentylacyjnych).


Pleśnienie ścian i sufitów w mieszkaniach najczęściej wynika z usterek i wad budowlanych. W latach 70 liczne przypadki porażeń mieszkań przez grzyby wynikały ze złej izolacyjności przegród i niedogrzania budynków, co szczególnie nagminne było w przypadku budynków wielkopłytowych. Po dociepleniu ścian, pomimo dobrej izolacyjności termicznej przegród zewnętrznych, w wielu przypadkach problem zagrzybienia występował w dalszym ciągu. W budynkach tych nie były i nie są, bo dotyczy to również budynków nowych, spełnione odpowiednie wymagania z zakresu wentylowania pomieszczeń, co prowadzi do nadmiernego wzrostu wilgotności powietrza. W latach 1994-1997 zgłoszono porażenia ścian grzybami pleśniowymi w 366 mieszkaniach na 18.548 mieszkań ogółem. Wyraźnie zauważalny jest wpływ zabiegów termomodernizacyjnych, w tym zwiększenie szczelności okien na dynamikę tego procesu. Problemy wentylacji budynków po zabiegach termomodernizacyjnych wymagają specjalistycznych rozwiązań. Konieczne jest uwzględnienie mechanizmów powierzchniowej kondensacji pary wodnej jako ubocznego efektu termomodernizacji budynków. Dbałość o parametry mikroklimatu, a przede wszystkim utrzymywanie wilgotności względnej powietrza poniżej 60%, jest najważniejszym czynnikiem sprzyjającym zachowaniu zdrowia osób przebywających w budynku i ochronie materiałów przed grzybami. W normalnych warunkach ludzie nie są w stanie zauważyć różnic wilgotności względnej powietrza w granicach od 20 do 75%. Towarzysząca termomodernizacji instalacja liczników ciepła w mieszkaniach zwiększyła rolę użytkownika w procesie sterowania parametrami mikroklimatu. Zwykle lokatorzy, sterując parametrami mikroklimatu swoich mieszkań, znacznie większą wagę przykładają do utrzymania oczekiwanej temperatury powietrza niż do prawidłowej jest wilgotności. Utrzymywanie w mieszkaniach niższej temperatury i ograniczanie otwierania okien prowadzi do wzrostu ilości pary wodnej w powietrzu, kondensacji jej na powierzchniach ścian i w konsekwencji do pojawienia się nalotów grzybów pleśniowych na powłokach malarskich i tapetach, oddziaływujących bardzo negatywnie na zdrowie.


Trzeba szukać rozwiązań technicznych eliminujących problem zagrzybienia mieszkań, wynikający z zawilgocenia pomieszczeń, tym bardziej, że zjawiska zagrzybienia powłok malarskich, materiałów wykończeniowych i drewnianych elementów konstrukcyjnych występują coraz częściej w nowo budowanych domach. Jeżeli obecność wody decyduje o rozwoju grzybów, to należy znaleźć przyczynę jej powstania, zbadać miejsca jej gromadzenia się oraz miejsca odprowadzania, biorąc pod uwagę konstrukcję budynku oraz aktywność mieszkańców, w wyniku której wytwarza się wilgoć. Usunięcie źródła zawilgocenia pomieszczeń wymaga kompleksowego podejścia do zagadnienia, w którym konieczne jest uwzględnienie wielu czynników, w tym sposobu eksploatacji mieszkania, sprawności systemu wentylacji, izolacyjności termicznej ścian i innych czynników jak np. sposobu odpowietrzania instalacji centralnego ogrzewania. Konieczna jest również znajomość uwarunkowań wpływających na wzrost grzybów (wzrost poszczególnych gatunków w zależności od parametrów mikroklimatu, w wyższych temperaturach grzyby zadawalają się niższą wilgotnością względną powietrza).
Obecnie panuje pogląd, że zmniejszenie wilgotności względnej powietrza w budynku poniżej 70% spowoduje zahamowanie wzrostu grzybów pleśniowych. Z doświadczeń Laboratorium Korozji Mikrobiologicznej Głównego Instytutu Górnictwa wynika, że niejednokrotnie w warunkach wilgotności względnej powietrza poniżej 60%, powierzchnie ścian mieszkań zasiedlone były przez grzyby pleśniowe. Przy dobrej izolacji termicznej ścian zewnętrznych nie dojdzie do zagrzybienia nawet wówczas, gdy wilgotność względna powietrza wewnętrznego wzrośnie z 55% do 70%. Laboratorium Korozji Mikrobiologicznej bardzo często w sytuacjach spornych rozstrzyga o przyczynie zagrzybienia mieszkania. Jest to odwieczny dylemat, poszukiwania winowajcy i przerzucania odpowiedzialności za stan zagrożenia dla zdrowia i pomieszczeń mieszkalnych.

Wobec narastającego problemu zagrzybienia mieszkań Laboratorium Korozji Mikrobiologicznej GIG, które od lat prowadzi badania mykologiczne w pomieszczeniach mieszkalnych i użyteczności publicznej, posiada certyfikat PCBC oraz znakomicie wyszkolonych ekspertów, podjęto realizację kompleksowego programu badawczego i naprawczego w budownictwie. Badania są realizowane we współpracy z fachowcami w dziedzinie budownictwa i wentylacji z Zakładu Ekspertyz Projektów i Usług Technicznych w Katowicach. Program obejmuje ustalenie przyczyny zawilgocenia mieszkania, skuteczne zlikwidowanie zagrzybienia oraz opracowanie w każdym przypadku zasad zapobiegania ponownemu wystąpieniu zagrzybienia.


Rzecznik prasowy
Głównego Instytutu Górnictwa
Mgr Sylwia Jarosławska - Sobór


(c) Wszelkie prawa zastrzeżone. Isos & redakcja miesięcznika "U Nas", Gorzyce 2002.