Strona główna

powrót
 

Wydawca Internetowej wersji magazynu U NAS

 

Kaplica p.w. św. Marcina w Czyżowicach na Pendzichu

   


   Jesienią 1995 roku albo wiosną 1996 roku ówczesny sołtys Czyżowic Wacław Koczy przy okazji pobytu na Pendzichu zaproponował, aby raz w roku w okresie letnim została tam odprawiona Msza Św. w intencji mieszkańców tej dzielnicy, zarówno tych żyjących jak i tych, którzy już od nas odeszli. Propozycja spotkała się z ogólną aprobatą mieszkańców jak i poparciem ks. proboszcza Jerzego Dudka. Ustalono, że będzie odprawiona corocznie w święto Bożego Ciała. 

   Pierwszy raz miało to miejsce w dniu 6 czerwca 1996 roku o godz. 17.00. Ołtarz ustawiono przed posesją p.p. Leona i Ireny Pabyś z d. Sosna, prawnuczką Józefa Sosny - młynarza na Pendzichu w latach 1894-1920. Mszę Św. odprawił ks. proboszcz Jerzy Dudek. Obecni byli praktycznie wszyscy mieszkańcy Pendzicha (i nie tylko). Pogoda dopisała, było bezchmurnie i ciepło. Padła wtedy propozycja Berty Kwiatoń z d. Grzonka, ur. w 1919 r. na Pendzichu, by zbudować tu kaplicę. Sprawa ucichła na parę lat. Odżyła w Święto Bożego Ciała 22 czerwca 2000 r., kiedy to ks. proboszcz Jerzy Dudek w czasie odprawiania kolejnej już Mszy Św. zakomunikował zebranym, że mieszkaniec Pendzicha Marian Szczęsny postanowił pokryć koszty budowy tej kaplicy. Była to wiadomość wielce radosna i ustalono, że wszystkie prace budowlane zostaną wykonane we własnym zakresie.

   Kazimierz Piaskowski, mieszkaniec Pendzicha, syn Adama i Ireny Piaskowskich z d. Bizek, wnuk ostatnich młynarzy młyna na Pendzichu - Roberta i Marii Bizek, aktem notarialnym z dnia 27 lutego 2001 r. przekazał nieodpłatnie na rzecz parafii czyżowickiej leżącą w sercu Pendzicha działkę o powierzchni 177 m2 pod budowę kaplicy.  Jako patrona przyszłej kaplicy wybrano św. Marcina z Tours, biskupa, patrona młynarzy. Dlaczego akurat Jego? Otóż na Pendzichu w jego historycznych granicach o powierzchni ok. 36 ha "od zawsze" istniał młyn, a do XIX w. również tartak. Co najmniej od początku XVIII w. ziemia ta była własnością młynarzy młyna na Pendzichu, najpierw w granicach gminy Turza, gdyż dobra te do połowy XIX w. były zapisane w Księdze Wieczystej Nr 60 Turza. Zlikwidowano ją (tę Księgę Wieczystą Nr 60 Turza) w II połowie XIX w. zakładając nową Księgę Wieczystą Nr 50 Czyżowice przy czym, na najstarszych mapach katastralnych z końca XIX w. teren ten jest określany jako "Enklawe przynależne do gminy Czyżowice". Dodam jeszcze, że pierwszym znanym z imienia i nazwiska młynarzem na Pendzichu był Walenty Płaczek w 1691 r., zaś ostatnią młynarką w/w Maria Bizek, żona Roberta Bizka do ok. 1950 r. oraz to, że młyn ten od początku do końca był młynem wodnym.

   W czwartek 14 grudnia 2000 r. uprawnieni geodeci dokonali pomiaru i wytyczenia działki pod budowę kaplicy, a w środę 4 lipca 2001 r. wytyczyli na niej zewnętrzne gabaryty kaplicy. Projekt budowlany kaplicy wykonali inż. Adam Duda i Marek Smykała z pracowni mgr inż. Arch. Andrzeja Olszewskiego z Marklowic. W trakcie budowy poczyniono pewne zmiany w stosunku do wersji pierwotnej. W czwartek 9 sierpnia 2001 r. zalano do poziomu "zero" fundamenty pod budowę kaplicy, a 30 sierpnia 2001 r. wykonano cementową posadzkę z odpowiednią izolacją. Od 22 września do 5 października 2001 r. wznoszono mury. W dniach 10-15 października 2001 r. wykonano dach kaplicy. Tynkowanie wewnętrznie i zewnętrzne rozpoczęto 16 października 2001 r. i ukończono 27 października 2001 r. W piątek 14 grudnia 2001 r. uruchomiono zewnętrzne słupowe oświetlenie kaplicy. W maju 2002 r. zabudowano wieżę z pięknie zdobionym dzwonem odlanym w firmie Felczyńskich.

    W święto Bożego Ciała 30 maja 2002 r. o godz. 15.00 ks. proboszcz Jerzy Dudek odprawił po raz pierwszy Mszę Św. przy ołtarzu ustawionym na zewnątrz przed drzwiami niewykończonej jeszcze kaplicy. Było pogodnie, ale wiał dość chłodny zachodni wiatr. Od II połowy czerwca 2002 r. do połowy września 2002 r. wykonywano prace wykończeniowe tak wewnątrz jak i na zewnątrz kaplicy. W jej wnętrzu na wprost po prawej stronie znajduje się obraz Św. Marcina z Tours, biskupa, patrona młynarzy namalowany przez Tomasza Ługowskiego z Czyżowic (wzorem było zdjęcie fotograficzne wizerunku Św. Marcina z Tours zawarte w "Żywotach Świętych Pańskich" - wydanie dziewiąte, nakładem wydawnictwa Karola Miarki w Mikołowie z 1937 r.), z lewej strony obraz Jezusa Miłosiernego ofiarowany przez ks. proboszcza Jerzego Dudka, pod nimi stary marmurowy ołtarz z kościoła w Czyżowicach; nad ołtarzem umieszczono figurę Matki Boskiej, pomiędzy obrazami krzyż, na prawej ścianie bocznej między oknami wizerunek Jezusa w koronie cierniowej, a po lewej stronie Matki Boskiej - dar Krystyny Jędrysik z d. Jeleń, mieszkanki Pendzicha. Wewnątrz kaplicy znajduje się również: klęcznik i 2 ławki ze starego kościoła w Czyżowicach.
Na zewnątrz na ścianie szczytowej nad drzwiami kaplicy umieszczono cudem zachowany fragment opalonej więźby dachowej po pożarze młyna w ok. 1933 r. z wyrytymi ozdobami i napisem "A. D . 2002" wykonanymi również przez Tomasza Ługowskiego. Przed kaplicą, po jej lewej stronie znajdują się wydobyte z fundamentów młyna 2 kamienne oraz zachowane koła młynarskie: bliższe kaplicy to prawdopodobnie koło zamachowe, zaś to drugie jest kołem żarnowym wykonanym z piaskowca z widocznymi jeszcze bruzdami ciernymi.

   W środę 25 wrzenia o godz. 16.00 odbyła się uroczystość poświęcenia tej kaplicy przez abp. Damiana Zimonia metropolitę katowickiego (patrz "U Nas" nr 10/117/02, str. 2 i 5). Począwszy od 3 października 2002 r. codziennie od godz. 16.00, poprzedzone biciem dzwonu o godz. 15.45 odmawiano w kaplicy modlitwę różańcową. W niedzielę zaś 20 października 2002 r. od godz. 16.00 zamiast w kościele, prowadził ją w kaplicy ks. senior parafii czyżowickiej Hilary Bywalec. Po raz pierwszy bicie dzwonu kaplicy odprowadzało z Pendzicha zmarłą w wieku 82 lat Janinę Kocur we wtorek 8 października 2002 r. ok. godz. 9.30. Sponsorzy: Marian Szczęsny z Pendzicha - fundator kaplicy, Grazyna Kikuła - Szczepaniak - firma "Elektro-Kaba I" w Czyżowicach - zewnętrzne słupowe oświetlenie kaplicy,  Marian Machnik z Pendzicha - płot cementowy ozdobny przy kaplicy, Tomasz Wydra z Pendzicha z firmy "Bruk" w Czyżowicach - ułożenie kostki brukowej przy kaplicy. Stanisław Sosna.


P.S.: Zupełnie niedawno dowiedziałem się od p. Franciszka Strączka z Turzy, ur. w 1929 r. na Pendzichu (matka z d. Sosna), że już wcześniej (nie wiadomo kiedy), co najmniej do połowy lat 30-tych XX w. był na Pendzichu dzwon, umieszczony na słupie obok drewnianego krzyża z wizerunkiem Ukrzyżowanego przy dzisiejszej posesji przy ul. Dworcowej 86. Dzwon odzywał się codziennie na "Anioł Pański" oraz w chwilach grozy.
Kolejny już krzyż drewniany z wizerunkiem Ukrzyżowanego sto tam nadal, a co stało się z tym dzwonem, nie udało mi się ustalić. 
 
 


(c) Wszelkie prawa zastrzeżone. Isos multimedia & redakcja miesięcznika "U Nas", Gorzyce Listopad 2002.