Strona główna

powrót
spis artykułów
Zapisz artykuł
Cały numer DOC
Cały numer HTML
Skomentuj artykuł
dodaj komentarz
przeglądaj komentarze
< prosimy nie zmieniać tematu wiadomości >
   Wójtowie Czyżowic (1)

Użyte w nagłówku określenie "Wójt" oznacza piastujących urzędy: sołtysów, wójtów, naczelników bądź przewodniczących Gromadzkich Rad Narodowych w zależności od tego, czy wieś posiadała status sołectwa, gminy czy też gromady. Na początek jednak trochę historii.

Pod koniec XIII w m. in. na Śląsku przystąpiono do wprowadzania osadnictwa na prawie niemieckim. Polegało to na:

1. Przekształcaniu wówczas istniejących miejscowości (wsi) na prawie polskim na nową wieś na prawie niemieckim, poprzez nowe przemierzenie gruntów wsi wyznaczenie ilości łanów rolnych i nowych granic (1).

2. Zakładaniu z inicjatywy książąt ziemi całkiem nowych dużych wsi po uprzednim wykarczowaniu lasu. Prace te, na ich zlecenie były finansowane i wykonywane przez fachowych osadźców (zasadźców) zwanych "lokatorami". Oni to za swoją pracę i wyłożony kapitał otrzymywali na własność dziedziczną co szósty łan ziemi , wolny od wszelkich świadczeń i szereg przywilejów w założonej przez siebie wsi, albowiem "lokatorzy" sprowadzali również osadników - gospodarzy. Mieszkańcy (gospodarze) tak założonych wsi mieli całkowitą wolność osobistą i posługiwali się samorządem gminnym na prawie niemieckim. Były to wolne i dziedziczne sołectwa we wsi, których wolnymi sołtysami byli "lokatorzy" oraz ich potomkowie.

Jednak już w XV w. panowie dziedziczni danej wsi zaczęli skupywać te wolne sołectwa i włączać je do ról folwarcznych. Od tego czasu sołtysów wyznaczał pan dziedziczny danej wsi (1).

Niektórych znanych z imienia i nazwiska wójtów (sołtysów) Czyżowic podaje Ludwik Musioł. Oto oni: Walenty Kubosz - do 1706 r. i znowu w 1733 r., Walenty Wawrzynek w latach 1707-1714, Franciszek Adamek w latach 1838-1844 (2). Z końcem XIX w. i na początku XX w. sołtysami byli: Jurek Jurczyk zwany Gawlok, Stefan Jakubczyk (wtedy mówiono potocznie Szczepon - przypis mój)-(ur. 26 grudnia 1851 r. w Czyżowicach(4), zm. 15 lipca 1929 r. w Czyżowicach), Franciszek Michnik, Józef Rudziok i po III Powstaniu Śląskim - pierwszy polski sołtys (wójt) Franciszek Jakubczyk zwany "Spleśniok"(3). Po nim "rządził" gminą do wybuchu II wojny światowej w 1939 r. Wilhelm Gawlas. Podczas okupacji "Bürgermeister'ami" byli: Robert Kwiatoń a po nim Wilhelm Kubica. Po zakończeniu działań wojennych w 1945 r. funkcję naczelnika gminy sprawował Wojciech Kwiatoń, potem Wilhelm (wg dokumentu urodzenia) Połomski. W latach 1946-1954 Czyżowice wraz z innymi wsiami należały do gminy zbiorowej Wodzisław Śl.-Wieś z siedzibą w Wodzisławiu Śl.. Po utworzeniu w 1954 r. powiatu wodzisławskiego gminę zbiorową - Wodzisław Śl.-Wieś rozwiązano a wchodzące w jej skład gromady (wsie) stały się siedzibami Gromadzkich Rad Narodowych. Przewodniczącymi Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Czyżowicach byli w kolejności: Jan Musioł, Wojciech Kwiatoń i Stefan Szkatuła, ten ostatni do końca 1972 r., gdyż z dniem 1 stycznia 1973 r. zgodnie z nowym podziałem administracyjnym kraju, Czyżowice jako jedno z sołectw zostały włączone do Gminy Gorzyce, której pierwszym naczelnikiem został Józef Wajner. W kolejnych artykułach w miarę możliwości Ich sylwetki zostaną przybliżone Czytelnikom "U Nas". W tym numerze przedstawiamy sylwetkę Józefa Rudzioka.

Józef Rudziok - był ostatnim za czasów pruskich sołtysem (wójtem). Po III powstaniu śląskim w 1921 r. zastąpił go Franciszek Jakubczyk zwany Spleśniok, pierwszy polski sołtys. Józef Rudziok urodził się 27 listopada 1847 r. w Czissek, obecnie Cisek za Raciborzem. Był zagradnikiem (chłop małorolny). Dwukrotnie żonaty pozostał bezdzietny. Zmarł 10 sierpnia 1928 r. w Czyżowicach. Jego druga żona Anna z domu Sosna urodziła się 6 sierpnia 1889 r. w Godowie. W 1930 r. wyszła powtórnie za mąż za wdowca Teodora Kałuża z Czyżowic, późniejszego teścia Stefana Szkatuła, przewodniczącego Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w latach 1968-1972r. Zmarła 14 stycznia 1968 r. w Czyżowicach.

Materiały źródłowe:

  • Ludwik Musioł: "Gorzyce. Monografia historyczna wsi, kościoła oraz parafii. 1965 r.".
  • Ludwik Musioł: "Jedłownik. Gmina i Parafia. Monografia historyczna. 1961 r.".
  • "Księga Pamiątkowa" - napisał w latach 1961-62 Antoni Podeszwa z Czyżowic, ur. w 1874r.
  • Książka meldunkowa Czyżowic założona w 1917 r.
  • Przekazy ustne: Anna Wawrzyczny z domu Kałuża, ur. 1931 r. i jej mąż Jan Wawrzyczny, ur. 1920, zam. w Czyżowicach.

Stanisław Sosna


 

(c) Wszelkie prawa zastrzeżone. Isos & redakcja miesięcznika "U Nas", Gorzyce 2001.