Strona główna

powrót
spis artykułów
Zapisz artykuł
Cały numer DOC
Cały numer HTML
Skomentuj artykuł
dodaj komentarz
przeglądaj komentarze
< prosimy nie zmieniać tematu wiadomości >
   Oni tworzyli historię ziemi wodzisławskiej

Do najwybitniejszych postaci wywodzących się z terenu naszej gminy należy urodzony w Gorzyczkach JAN PIPREK. Pochodził z biednej wiejskiej rodziny. "Udając się w roku 1908 na Uniwersytet Wrocławski, gdzie rozpocząłem studia, posiadałem 60 marek, które miały wystarczyć na semestr. Ma się rozumieć, że za tę sumę można było utrzymać się zaledwie jeden miesiąc, ponieważ za sam pokój trzeba było płacić przynajmniej 25 marek miesięcznie" - pisał po latach będąc już uznanym naukowcem. Największym dziełem jego życia są kilkanaście razy już wznowione: "Wielki słownik polsko - niemiecki" i "Wielki słownik niemiecko - polski", które to pozycje opracowywał razem z Juliuszem Ippoldtem. Profesor Marian Szyrocki, (uczeń Pipreka) opracował jego biografię. Zamieszczono ją w monumentalnym "Polskim Słowniku Biograficznym" (tom XXVI/1 zeszyt 108). Publikujemy ją poniżej w całości.

Ps: Warto by w rodzinnych Gorzyczkach upamiętniono jakoś Profesora - np. nadając nowo budowanej sali gimnastycznej Jego imię.

Piprek Jan (1887-1970), germanista, pedagog, docent Uniwersytetu Wrocławskiego. Urodzony 20.X w Gorzyczkach (pow. Rybnik), był synem Jana, rolnika i Magdaleny. Po ukończeniu szkoły powszechnej w rodzinnej wsi wstąpił do gimnazjum w Raciborzu, a ostatnie dwa lata nauki odbył w Duisburgu nad Renem, gdzie w roku 1908 złożył egzamin dojrzałości. Studiował na uniwersytetach - we Wrocławiu, Lipsku, Pradze oraz Monachium germanistykę, slawistykę, językoznawstwo indoeuropejskie oraz filologię klasyczną. We Wrocławiu mistrzami jego byli: historyk literatury niemieckiej M. Koch, Językoznawca T. Siebs oraz slawista E. Berneker, który, wykładając literaturę polską, rozbudzał u swych śląskich studentów patriotyzm polski (na seminarium u Bernekera czytał P. po raz pierwszy "Pana Tadeusza"). W roku 1912 Jan Piprek został doktorem filozofii na uniwersytecie w Monachium na podstawie dysertacji Slawische Brutwerbungs - und Hochzeitsgebräuche (Stuttgart 1914, z przedmową V. Jagicia). Przez krótki okres był nauczycielem synów hrabiego von Arnim. Później Piprek zaprzyjaźnił się i mieszkał ze znanym pisarzem E. Tollerem, przywódcą rewolucji monachilijskiej. Kiedy rewolucja upadla, "biali" w pogoni za zbiegłym Tollerem aresztowali Jana Piprka, który waśnie w tym czasie pisał (nie ukończony) dramat piętniujący rządy Wilhelma 11. W roku 1918 w czasopiśmie "Zeitschrift für oesterreichische Volkskunde" ogłosił artykuł Polonische Volksmärchen. W roku 1920 wrócił na Śląsk i redagował w Bytomiu przeznaczony dla powstańców dziennik w języku niemieckim "Oberschlesische Grenzzeitung". Gdy jechał jako polski emisariusz do Paryża, został w Berlinie napadnięty i skatowany przez niemieckich szowinistów. W czasie plebiscytu był członkiem Polskiego Komisariatu Plebiscytowego Górnego Śląska, brał udział w trzecim powstaniu śląskim, potem był członkiem Naczelnej Rady Ludowej na Górnym Śląsku, a po objęciu władzy przez Polskę na przyznanym jej terenie członkiem Tymczasowej Rady Wojewódzkiej.

W okresie międzywojennym Jan Piprek poświęcił się zarówno pracy dydaktycznej, jak i naukowej. Od roku 1922 był dyrektorem Państwowego Gimnazjum Klasycznego w Królewskiej Hucie (obecnie Chorzów), a w roku 1925 przeszedł do pracy w Ministerstwei Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie w Referacie Kwalifikacji Nauczycieli. W stolicy był profesorem języka niemieckiego w Gimnazjum im. Adama Mickiewicza oraz kierownikiem Ogniska Metodycznego tegoż języka. Równocześnie pełnił funkcje lektora przy Wyższej Szkole Nauk Politycznych oraz wykładał od roku 1934 dydaktykę języka niemieckiego na uniwersytecie Warszawskim. Ogłosił serię podręczników do nauki języka niemieckiego w gimnazjach (Unser erstes deutsches Buch, Lw. 1934; Unser zweites deutsches Buch, Lw. 1935; Unser drittes deutsches Buch, Lw. 1936; Unser viertes deutsches Buch, Lw. 1937) i liceach (Von deutscher Art. und Kunst, Lw. 1938-9 I-II). W czasopiśmie "Neofilolog" zamieszczał recenzje i artykuły z zakresu dydaktyki i literatury niemieckiej. Ponadto wydał rozprawę Małżeństwo u pierwotnych Słowian i plemion bałtyckich, (w 1930, jej pierwszą niemiecką wersję wydano w roku 1914). Po zajęciu przez Niemców Warszawy w roku 1939 Jan Piprek został aresztowany i przez kilka tygodni więziony na Pawiaku. W czasie okupacji uczył na tajnych kompletach oraz w Miejskiej Szkole Handlowej Edmunda Lipińskiego. W Warszawie pozostał przez całe powstanie aż do kapitulacji stolicy. W maju 1945 przybył wraz z pierwszą polską grupą naukową do Wrocławia i kierował odbudową budynków Wydziału Humanistycznego oraz gmachu głównego Uniwersytetu, organizując równocześnie Zakład Filologii Germańskiej, którego został pierwszym kierownikiem, jako zastępca profesora (27.VI.1957 otrzymał tytuł docenta). Praca organizacyjna była niezwykle trudna i uciążliwa. Pierwszy wykład wygłosił w listopadzie 1945 roku. Odtąd kontynuował nieprzerwanie zajęcia uniwersyteckie aż do osiemdziesiątego roku życia, choć 30. IX. 1960 przeszedł na emeryturę. Spośród jego uczniów tytuły profesorów uzyskali: NOrbert Honsza, Eugeniusz Klin, Gerard Kozielek, Norbert Morciniec, Marian Szyrocki. Poza drobniejszymi pracami drukowanymi w "Przeglądzie Zachodnim" (np. Jerzy Weerth, niemiecki pisarz marksistowski, 1953), "Kwartalinku Opolskim" i w "Germanica Wratislaviensia" (np. Slawische Wesenszüge bei Geraht Hauptmann, 1960 cz. 5), ogłosił podręcznik Phonetik und Grammatik der deutschen Sprache (Wr. 1952) oraz monografię Wacław Scherffer von Scherffenstein, poeta śląski i polonofil XVII wieku (Opole 1961). Dziełem jego życia jest opracowany wspólnie z Juliuszem Ippoldtem Wielki słownik niemiecko-polski (Wr. 1969-70 I-II) obejmujący ponad 200 000 wyrazów, wyrażeń i zwrotów z zakresu języka niemieckiego XIX i XX w., oraz Wielki słownik polsko-niemiecki (Wr. 1971-4 II-II). W latach powojennych Jan Piprek był członkiem Komisji Filologii Zachodnio-Europejskiej Polskiej Akademii Umiejętności (od roku 1945), członkiem Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego, od roku 1957 pełnił przez kilka lat funkcję prodziekana Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego. Był członkiem Stronnictwa Demokratycznego. Zmarł 3.II.1970 we Wroclawiu i zostal pochowany na cmentarzu przy ul. Grabiszyńskiej. Był odznaczony m. in. Śląską Gwiazdą Powstańczą i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Jan Piprek był żonaty trzykrotnie: z Bronisławą z domu Winogradow, z Wandą z Markiewiczów i Reginą (?). Z pierwszego mażeństwa miał syna Mieczysława, dra architekta, z drugiego dwóch synów: Jana, pianistę oraz Krzysztofa, fizyka.

Daniel Jakubczyk


 

(c) Wszelkie prawa zastrzeżone. Isos & redakcja miesięcznika "U Nas", Gorzyce 2001.